Ομιλία "Γιάννη Καλπούζου"

Η πόλη στη λογοτεχνία, δώρα και αντίδωρα

(Ομιλία του συγγραφέα Γιάννη Καλπούζου στο πλαίσιο του κύκλου σεμιναρίων πολιτιστικών θεμάτων "Η πόλη στις τέχνες" και ειδικότερα στην ενότητα "Λογοτεχνία: έμπνευση-τρόποι γραφής-ανάγνωση κειμένων", που διοργάνωσε στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων στις 6.2.2014 η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Α΄ Αθήνας)

Σύνολο μεγάλου αριθμού οικημάτων, εκτεταμένος οικισμός, δίνουν ως ορισμό και ερμηνεία του λήμματος "πόλη" τα λεξικά. Όμως όταν λέμε "πόλη", αυτό εννοούμε; Περιοριζόμαστε μόνο στα άψυχα; Σε κτίρια, δρόμους, πλατείες, μαγαζιά κι εν γένει στο γεωφυσικό τοπίο; Ίσως βεβαίως έτσι συμβαίνει, όταν αναφερόμαστε σε ξένες πόλεις, σε άγνωστες, σε όποιες δεν ζήσαμε ή δεν επισκεφτήκαμε και δεν μιλούν στην ψυχή μας. Γιατί η "πόλη" όταν γίνεται "πόλη μας" αποκτά άλλη διάσταση και υπόσταση. Είναι τα οικήματα, είναι όμως και οι άνθρωποι, τα βιώματα, η αύρα και το συγκινησιακό φορτίο που μας γεννά κάθε γωνιά της, οι ατομικές μνήμες και η συλλογική ιστορική μνήμη.

Κάποτε, όταν πρωτοήρθα στην Αθήνα, μια φίλη μού έλεγε ότι περπατώντας στην Ιπποκράτους συγκινείται. Μου το έλεγε κι εγώ απορούσα. Πώς είναι δυνατόν να σου γεννά συναισθήματα η Ιπποκράτους; Έτσι αναρωτιόμουν και την πείραζα.

Αρκετά χρόνια αργότερα επιχειρώντας να γράψω ένα αστικό μυθιστόρημα, διαπίστωσα πόσο δύσκολο ήταν για μένα. Μεγαλώνοντας σε χωριό, η ψυχή μου ποτίστηκε και ζωγραφίστηκε με τα βιώματα των παιδικών χρόνων. Η πόλη δεν με άγγιζε συναισθηματικά, με αποτέλεσμα να αδυνατώ να την εντάξω αρμονικά και με ζέση στη γραφή μου. Έχοντας κατά νου αυτή τη διαπίστωση και ξεκινώντας να γράψω το "Ιμαρέτ", είχα αρχικά την ιδέα να είναι ένα μυθιστόρημα

Ο μεγαλύτερος εχθρός του φασισμού

                            Ο μεγαλύτερος εχθρός του φασισμού

              (Σκέψεις για προβληματισμό και σε καμιά περίπτωση ως διδαχή)

Τα συνθήματα περίσσεψαν κι αυτές τις μέρες. Η πατριδοκαπηλία βρίσκεται στην αποκορύφωσή της. Πατρίδα είναι όσα μας δένουν· γλώσσα, πολιτισμός, οι ανάσες μας που γνωρίζει η μια την άλλη, οι ανάσες όσων έπαψαν πια να υπάρχουν, ωστόσο βρίσκονται μες στην ανάσα μας. Όμως η πλειονότητα χρησιμοποιεί την πατρίδα σχεδόν ως ταυτόσημη έννοια του κράτους. Την ταύτισε με το κράτος επί δεκαετίες.

Ποιος νοιάζεται για την πατρίδα; Οι φασίστες σκότωσαν το παλικάρι στο Κερατσίνι, προβαίνουν σε συνεχείς πράξεις βίας, τρομοκρατούν και φιμώνουν την ελεύθερη έκφραση και καυχιούνται ότι αγαπούν και νοιάζονται για την πατρίδα. Πολιτικός αρχηγός έσπευσε να κάνει δηλώσεις στον τόπο του εγκλήματος, να εκμεταλλευτεί μέχρι και τον νεκρό. Καυχιέται κι αυτός ότι αγαπά και νοιάζεται για την πατρίδα. Συνθήματα ήχησαν από πολλές πλευρές· μέσα πληροφορίας, πολιτικοί κλπ., κατά κόρον κραυγάζοντας και πυροδοτώντας την ήδη τεταμένη ατμόσφαιρα στον βωμό της

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ-ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΥ "ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ"

Αναζητώντας την ελευθερία

Μια ιστορική έρευνα του Πέτρου Παπαπολυβίου*, η οποία διαβάζεται σαν μυθιστόρημα

(Του Γιάννη Καλπούζου)

Σελίδες 338

Εκδόσεις: Επίκεντρο

Σε άγνωστες πτυχές της ιστορίας για το ευρύ κοινό, και όχι μόνο, μας μεταφέρει το βιβλίο του Πέτρου Παπαπολυβίου: "Αναζητώντας την ελευθερία". Με επίκεντρο τους Κύπριους στρατιώτες που κατατάχτηκαν στους συμμαχικούς στρατούς κατά τον Β' παγκόσμιο πόλεμο, ταξιδεύει από την Κύπρο στην Θεσσαλονίκη, στη Χαλκιδική, στην Καλαμάτα, στην Κατερίνη, στη Λάρισα, στην Αθήνα, στη Μέση Ανατολή και σε πόσα ακόμα μέρη.

Με γλώσσα που συνδυάζει αριστοτεχνικά τον ακαδημαϊκό λόγο με αυτόν του καλού μυθιστοριογράφου αφηγείται, παρατηρεί, περιγράφει, σκιαγραφεί, επισημαίνει, γεννά ατμόσφαιρα και συγκινησιακές φορτίσεις, ανοίγει και κλείνει θεματικούς κύκλους, δίνει τις απαραίτητες επεξηγήσεις και υπεισέρχεται στα της ψυχής των πραγματικών προσώπων που παρελαύνουν στις σελίδες του βιβλίου με αποτέλεσμα να κτίζεται ένα ιστορικό και συνάμα λογοτεχνικό έπος.

Είκοσι χιλιάδες Κύπριοι (άντρες και γυναίκες) κατατάχθηκαν για να πολεμήσουν τον φασισμό τα χρόνια 1939-1945, όταν η Κύπρος δεν αριθμούσε περισσότερους από τετρακόσιες χιλιάδες κατοίκους. Συνάμα πρέπει να σημειωθεί ότι οι Κύπριοι μην υπηρετώντας στον αποικιοκρατικό στρατό των Άγγλων στο νησί, ήσαν αμάθητοι από όπλα. Όσο για "το πιο χειροπιαστό πειστήριο της κυπριακής πολεμικής συμμετοχής", όπως αναφέρει ο Παπαπολυβίου "αποτελούν οι τάφοι εκατοντάδων Κυπρίων στρατιωτών του βρετανικού στρατού, που έχασαν τη ζωή τους στη διάρκεια του πολέμου και βρίσκονται σε κοιμητήρια διαφόρων χωρών της Ευρώπης (Βρετανία, Ελλάδα, Γαλλία, Γερμανία, Ελβετία, Ιταλία, Πολωνία, Σερβία, Τσεχία), της Ασίας (Ισραήλ, Λίβανος, Συρία), της Βόρειας Αφρικής (Αίγυπτος, Ερυθραία, Λιβύη, Σουδάν, Τυνησία) και στην Κύπρο".

Αυτή και μόνο η αναφορά αρκεί για να γεννήσει ποταμούς συναισθημάτων και σκέψεων και να διαπεράσει ρίγος τη ραχοκοκαλιά των σημερινών Ελλαδιτών και Κυπρίων.

Γ. Καλπούζος: Ο μεγαλύτερος εχθρός της εξουσίας είναι ο καλλιεργημένος άνθρωπος

 

[...] πέρα από την άλλη πρόσληψη της ζωής που μας προσφέρει η εσωτερική καλλιέργεια, ο μεγαλύτερος εχθρός κάθε εξουσίας και κάθε βάρβαρης πολιτικής, συνάμα και ο φρουρός της αξιοπρέπειάς μας, είναι ο καλλιεργημένος άνθρωπος [...] Ο ποιητής και συγγραφέας Γιάννης Καλπούζος, απαντά στην Κρυσταλία Πατούλη για το tvxs.gr, στο ερώτημα "Ποιές αιτίες μας έφεραν ως εδώ, και κυρίως τί πρέπει να κάνουμε;". Τέλος, απαντά σχετικά με την δημιουργική διαδικασία της συγγραφής, με αφορμή ένα από τα μελοποιημένα ποιήματά του.

Για να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο πατήστε εδώ

Το αντιλάλημα της Αρτας

Να η Άρτα πώς χορεύει στεφανωμένη με ιστορία στην αγκαλιά του Άραχθου, πατώντας στον Αμβρακικό και κρατώντας της τα χέρια τα Τζουμέρκα και τα Ροδοβύζια.

Σαράντα πέντε μάστοροι κτίζουν μύθους στο γεφύρι και μολογούν το αντιλάλημα της Άρτας στους αιώνες, ακολουθώντας βήματα ανάκατα αφότου ο Άμβρακας φύτεψε τ’ όνομά του σε τούτη τη γης, μα κι οι Πελασγοί, οι Μολοσσοί, οι Αθαμάνες, οι Περαιβοί και πόσοι άλλοι.

Ωσάν ανεμοστρόβιλος φέρνει η ιστορία ονόματα: Πύρρος, Κομνηνός, Θεοδώρα, Δηιδάμεια. Να

Γραφή

Η γραφή δεν είναι φυγή, δεν είναι εξωτικός προορισμός, ή τουλάχιστον δεν είναι μόνο αυτό.

Η γραφή είναι σταύρωση, καταβύθιση, ταξίδεμα, τροφός, μάνα, και μητριά. Είναι πόνος, και γέλιο, και στοχασμός, και δρόμος ανάστροφος στη ζωή σου και στη ζωή των άλλων.

Η γραφή είναι δοκιμασία, πρόκληση, πρόσκληση των αοράτων, μικρό απόδειπνο και μέγα σπήλαιο.

Η γραφή με καταθέσεις και αναλήψεις του αίματος ανοίγει τη δρασκελιά της. Βουτώντας μες στις γραφές των άλλων και μες στις δικές σου. Ασκούμενος και μαθητευόμενος και δάσκαλος συνάμα. Ναυπηγός και ναυπηγούμενος. Εξομολόγος και εξομολογούμενος.

Είναι κόσμος δικός σου, κόσμος των αναγνωστών, κόσμος του κόσμου όλου ή του ενός. Του χθες, του σήμερα και του αύριο. Και κόσμος που δεν τον γνωρίζεις κι έρχεται να σου συστηθεί με τη Θεία φωτιά και τη Θεία μανία που αρπάζει το νου σου και το θυμικό. Ή κόσμος που άγνωστος παραμένει κι ας θαρρείς πως τον φυλάκισες στο χαρτί σου. Μα και κόσμος που τον άγγιξες με το νου σου αλλά στο χαρτί δεν έστερξε να κάτσει.

Η γραφή είναι σιωπή, φωνή, φωνές, κραυγή, αντίλαλος, δάκρυ που χωράνε ωκεανοί. Νυκτωδία στην έρημο, παρανάλωμα λέξεων, φλοίσβος και τρικυμία της γλώσσας και της φαντασίας.

Η γραφή είναι χιλιάδες εικόνες μέσα σε μια λέξη. Κόσμοι που θέλουν γεφύρια κτισμένα από καιρό στο νου όσων θα μετρηθούν με τις αράδες της, αλλά και ρέμα αδιάβατο, κατεβασμένο, οπού απάνω του θ’ απλώσει μονάχη της γεφύρια.

Η γραφή είναι φως, είναι νύχτα, είναι πρωινό του Απρίλη, μυρουδιές και γεύσεις του έσω και έξω κόσμου. Τζάκι στην Ήπειρο και μεσάνυχτα στα φαράγγια του Γενάρη. Άγγιγμα και χωρισμός. Σύντροφος και μοναξιά. Δραπέτης απ’ τις φυλακές σου και φυλακισμένος στην ελευθερία σου. Μελωδία της βροχής, σεντόνι του χιονιού, ήλιος του Αυγούστου και άδον κρανίον στη συμφωνική του πλήθους.

Η γραφή είναι έρωτας, πάθος, πόθος, φόβος, ψιχίο στο σύμπαν ή το σύμπαν ολόκληρο.

Η γραφή είναι ζωή που δεν δίνεται πεσκέσι στον θάνατο, ούτε στις κάθε μορφής εξουσίες.

Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΤΗΣ ΠΡΩΤΙΑΣ

Προφανώς εννοείτε το Βραβείο Αναγνωστών 2009. Εισπράττω την επιβράβευση αυτή ως αντίδωρο συγκίνησης για την  επικοινωνία με τους αναγνώστες μέσα από τις σελίδες του «Ιμαρέτ». Ωστόσο το ζήτημα της «πρωτιάς» σταματά εκεί, αφού δεν συμφωνώ με κανενός είδους πρωτεία στην τέχνη. Κατά κάποιο τρόπο αποτελούν ιδιότυπο ρατσισμό και φορέα εξουσίας, γιατί ενστερνιζόμενος ο δημιουργός την «πρωτιά» ταυτίζεται και με την ιδιότητα του νικητή, η οποία, καθώς προϋποθέτει την ύπαρξη ηττημένου, εμπεριέχει την αλαζονεία, τη φιλαυτία και την έπαρση που δεν συνάδουν με την πνευματικότητα. Η κοινωνία μας βρίθει από «πρώτους» και «νικητές» οι οποίοι με σιγουριά υπερφίαλη για όσα υποστηρίζουν, πράττουν και λένε, λησμονούν ή αγνοούν πως οι βεβαιότητες είναι βιαιότητες και οι αυθεντίες γεννούν αυθαιρεσίες.

Λέξεις

Πένα: Το κατάρτι που σαν φωτεινός κονδυλοφόρος γράφει στο σκοτεινό πέλαγος, αυτό που άλλοι λεν μάχη με το ανείπωτο.

Μετανάστευση: Η ελπίδα, η απελπισία και το άγνωστο στα μάτια που ξενιτεύονται, αλλά και η νοσταλγία που προσπερνά τους γκρεμούς και στέκεται στα γλυκοτόπια για όσα μένουν πίσω.

Έαρ: Το χνούδι του Μάρτη, το ανάτελμα του ήλιου στο βλέμμα, ο γλυκασμός του Απρίλη, ο φλοίσβος και το φιλί του νερού στην πέτρα, ο χορός των χελιδονιών του Μάη, η νυκτωδία των ψυχών τη Μεγάλη Εβδομάδα, η ζωή που λησμονεί πως εμπρός της καρτερεί ο θάνατος.